نگاهی به جلد پنجم دانشنامه بینالمللی ارتباطات؛ ارتباطات و فناوری
دانشنامه بینالمللی ارتباطات، یکی از مجموعههای مرجع در حوزه مطالعات ارتباطی است که با مشارکت جمعی از پژوهشگران و صاحبنظران بینالمللی تدوین شده است. جلد پنجم این مجموعه با عنوان «ارتباطات و فناوری»، به بررسی ابعاد گوناگون فناوریهای ارتباطی و تأثیر آنها بر جامعه، فرهنگ، اقتصاد، سیاست و زندگی روزمره انسان میپردازد.
این جلد با گردآوری ۴۴ مدخل تخصصی، موضوعاتی همچون اینترنت، رسانههای دیجیتال، ارتباطات رایانهواسط، جامعه اطلاعاتی، حکمرانی اینترنت و مسائل حقوقی و اخلاقی فناوری را در بر میگیرد.
مشخصات کتاب
- عنوان: دانشنامه بینالمللی ارتباطات، جلد پنجم: ارتباطات و فناوری
- عنوان انگلیسی جلد: Communication and Technology
- سردبیر علمی مجموعه: ولفگانگ دونزباخ (Wolfgang Donsbach)
- سردبیر علمی نسخه فارسی: دکتر حسن بشیر
- ناشر فارسی: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب
- تعداد مدخلهای جلد پنجم: ۴۴ مدخل تخصصی
- تعداد جلدهای مجموعه: ۱۲ جلد
درباره دانشنامه بینالمللی ارتباطات
دانشنامه بینالمللی ارتباطات مجموعهای جامع در ۱۲ جلد است که در مجموع شامل ۱٬۳۳۹ مدخل و ۲۹ حوزه موضوعی میشود. این اثر با سردبیری علمی ولفگانگ دونزباخ (Wolfgang Donsbach) و همکاری جمعی از متخصصان بینالمللی تدوین شده است.
انتشار بینالمللی این مجموعه با همکاری ناشرانی همچون Wiley-Blackwell و انجمن بینالمللی ارتباطات (ICA) انجام شده است. نسخه فارسی دانشنامه نیز با سردبیری علمی دکتر حسن بشیر و به همت انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب در حال انتشار است.
ترجمه و انتشار نسخه فارسی دانشنامه
ترجمه و انتشار فارسی دانشنامه بینالمللی ارتباطات، پروژهای تخصصی است که علاوه بر تسلط بر ادبیات علمی ارتباطات، به دقت در انتقال مفاهیم و اصطلاحات تخصصی نیاز دارد. تنوع موضوعات و تعدد نویسندگان بینالمللی، هماهنگی در معادلگذاری واژگان، حفظ انسجام علمی و انتقال دقیق دیدگاههای نویسندگان را به یکی از مهمترین چالشهای این فرایند تبدیل کرده است.
در این مسیر، توجه به معادلهای فارسی، یکدستی اصطلاحات و حفظ پیوستگی مفهومی میان مدخلهای مختلف، از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ زیرا هدف صرفاً ترجمه متن نیست، بلکه فراهمکردن اثری قابل استفاده برای جامعه علمی و دانشگاهی فارسیزبان است.
وضعیت انتشار مجموعه
تا زمان انتشار این معرفی، پنج جلد از مجموع دوازده جلد دانشنامه به زبان فارسی منتشر شده است. انتشار این مجلدات، گامی در جهت توسعه منابع مرجع و تخصصی در حوزه ارتباطات و مطالعات رسانهای به شمار میرود.
جلد پنجم: ارتباطات و فناوری
جلد پنجم دانشنامه با عنوان «ارتباطات و فناوری»، شامل ۴۴ مدخل تخصصی است که رابطه متقابل فناوری و ارتباطات را از جنبههای مختلف بررسی میکنند.
موضوعات این جلد تنها به ابزارها و فناوریهای نوین محدود نمیشوند؛ بلکه تأثیر فناوری بر ساختارهای اجتماعی، روابط انسانی، نظامهای اقتصادی، فرایندهای سیاسی و شیوه تولید، توزیع و مصرف اطلاعات را نیز مورد توجه قرار میدهند.
در این مجموعه، اینترنت و فضای دیجیتال، رسانههای نوین، شبکههای اجتماعی، زیرساختهای ارتباطی و تحولات ناشی از گسترش فناوری اطلاعات، در قالب مدخلهایی تخصصی بررسی شدهاند.
هفت محور موضوعی جلد پنجم
مدخلهای جلد پنجم را میتوان در هفت محور اصلی دستهبندی کرد. این دستهبندی، تصویری روشن از گستره موضوعی کتاب و ارتباط میان فناوری و حوزههای مختلف زندگی اجتماعی ارائه میدهد.
۱. فناوریهای اینترنتی و فضای دیجیتال
این محور به ساختارها، ابزارها و محیطهای ارتباطی مبتنی بر اینترنت میپردازد و موضوعاتی مانند موارد زیر را در بر میگیرد:
- آرشیو محتوای اینترنتی
- وبلاگها
- اینترنت و فناوری
- نامهای دامنه
- اتاقهای گفتوگوی اینترنتی
- جوامع مجازی
۲. ارتباطات دیجیتال و تحول رسانهها
این بخش تحولات رسانهای ناشی از دیجیتالیشدن و تغییر شیوههای ارتباط و انتشار محتوا را بررسی میکند. از جمله موضوعات آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- شکاف دیجیتال
- دیجیتالیشدن و همگرایی رسانهها
- اشتراکگذاری فایلها
- ارتباطات رایانهواسط
- انتشار آنلاین
۳. فناوری و ساختارهای اجتماعی و سیاسی
در این محور، نقش فناوریهای ارتباطی در شکلگیری و تحول ساختارهای اجتماعی و سیاسی مورد بررسی قرار میگیرد. موضوعات اصلی عبارتاند از:
- فناوری ارتباطات و دموکراسی
- دولت الکترونیک
- جامعه اطلاعاتی
- حکمرانی اینترنت
- سازمانهای شبکهای
۴. اقتصاد و توسعه
این بخش به ارتباط فناوری اطلاعات و ارتباطات با اقتصاد و فرایندهای توسعه میپردازد و موضوعاتی همچون موارد زیر را پوشش میدهد:
- اقتصاد فناوری اطلاعات و ارتباطات
- فناوری اطلاعات و ارتباطات و توسعه
- تجارت الکترونیک
- زیرساختهای ارتباطی
۵. مسائل حقوقی، اخلاقی و امنیتی
گسترش فناوریهای ارتباطی، مسائل و چالشهای تازهای را در حوزه حقوق، اخلاق و امنیت ایجاد کرده است. این محور به موضوعاتی از جمله موارد زیر میپردازد:
- جرایم و فناوری ارتباطات
- هک و نفوذ رایانهای
- استانداردهای فناوری
- اخلاق پژوهش در اینترنت
- تروریسم و فناوریهای ارتباطی
۶. تعامل انسان و فناوری
این محور رابطه انسان با فناوری و چگونگی حضور ابزارهای ارتباطی در زندگی روزمره را بررسی میکند. موضوعات مطرحشده در آن عبارتاند از:
- تعامل انسان و رایانه
- بومیسازی و پذیرش فناوری در زندگی روزمره
- فناوری بهمثابه رسانه
- فناوری و ارتباطات
- ارزیابی فناوری
۷. فرهنگ و روابط انسانی در فضای آنلاین
در این بخش، جنبههای فرهنگی و اجتماعی حضور انسان در محیطهای دیجیتال مورد توجه قرار میگیرد. برخی از موضوعات این محور عبارتاند از:
- قلدری سایبری
- مسائل جنسی و هرزهنگاری آنلاین
- سازمانهای مجازی
- جنبههای اجتماعی فناوری
اهمیت علمی و پژوهشی جلد پنجم
اهمیت این جلد در آن است که فناوری را صرفاً بهعنوان مجموعهای از ابزارها و امکانات فنی در نظر نمیگیرد؛ بلکه آن را در پیوند با ساختارهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی بررسی میکند.
برخی از موضوعات مطرحشده در این مجموعه، برای پژوهشگران حوزه ارتباطات و مطالعات رسانهای اهمیت ویژهای دارند:
- تحولات ساختاری فضای دیجیتال: موضوعاتی مانند شکاف دیجیتال، حکمرانی اینترنت، جامعه اطلاعاتی و همگرایی رسانهها، به درک بهتر تغییرات محیط ارتباطی کمک میکنند.
- حریم خصوصی و امنیت ارتباطات: مباحثی مانند اخلاق پژوهش در اینترنت، جرایم سایبری و امنیت فناوریهای ارتباطی، ابعاد حقوقی و اخلاقی تحولات دیجیتال را مورد توجه قرار میدهند.
- تغییر روابط انسانی و اجتماعی: بررسی جوامع مجازی، تعامل انسان و رایانه و جنبههای اجتماعی فناوری، امکان مطالعه دقیقتر تأثیر ابزارهای دیجیتال بر زندگی انسان را فراهم میکند.
- اقتصاد و سیاست در عصر دیجیتال: موضوعاتی مانند تجارت الکترونیک، دولت الکترونیک و فناوری اطلاعات و توسعه، پیوند میان فناوری و فرایندهای اقتصادی و سیاسی را روشن میسازند.
ساختار علمی و ویژگیهای محتوایی کتاب
یکی از ویژگیهای دانشنامه بینالمللی ارتباطات، بهرهگیری از مشارکت پژوهشگران و متخصصان حوزههای مختلف ارتباطات است. این ویژگی باعث شده است مدخلهای مجموعه از دیدگاههای علمی و تخصصی متنوعی برخوردار باشند.
در جلد پنجم نیز موضوعات از جنبههای نظری، مفهومی، روششناختی و کاربردی مورد بررسی قرار گرفتهاند. همچنین ارجاعات میان مدخلها و منابع علمی، امکان پیگیری موضوعات مرتبط و مطالعه عمیقتر مباحث را برای خوانندگان فراهم میکند.
تنظیم موضوعات در قالب مدخلهای تخصصی و استفاده از ارجاعات و منابع، این جلد را به اثری قابل استفاده برای مطالعه موضوعی و پژوهش دانشگاهی تبدیل کرده است.
مخاطبان اصلی کتاب
جلد پنجم دانشنامه بینالمللی ارتباطات میتواند برای گروههای مختلف علمی و حرفهای مفید باشد؛ از جمله:
- استادان و اعضای هیئت علمی رشته ارتباطات و مطالعات رسانهای
- دانشجویان کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری علوم ارتباطات
- پژوهشگران حوزه رسانه، فناوری اطلاعات و علوم اجتماعی
- متخصصان و کارشناسان سیاستگذاری ارتباطی
- مدیران رسانهای و فعالان حوزه ارتباطات
- کتابخانهها، مراکز پژوهشی و مؤسسات دانشگاهی
جمعبندی
جلد پنجم دانشنامه بینالمللی ارتباطات با عنوان «ارتباطات و فناوری»، مجموعهای از مدخلهای تخصصی درباره ابعاد گوناگون فناوریهای ارتباطی و تأثیر آنها بر زندگی اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی انسان است.
تنوع موضوعات، حضور دیدگاههای علمی بینالمللی و پرداختن به مسائل نظری و کاربردی، این اثر را به منبعی ارزشمند برای مطالعه و پژوهش در حوزه ارتباطات و فناوری تبدیل کرده است.
انتشار نسخه فارسی این دانشنامه نیز میتواند به غنیترشدن منابع علمی فارسی، توسعه ادبیات تخصصی ارتباطات و دسترسی بهتر دانشجویان و پژوهشگران به مباحث روز این حوزه کمک کند.
گزارش: مهدی محمدی شجاعی