گفتمان های رسانه و مناسک دینی:
فراتحلیل رویکردها و دیدگاهها درباره مناسک رسانه ای
حسن بشیر[1]
چکیده
مناسک و آیین های دینی بخش عمده ای از فعالیت ها و کنش های اجتماعی هر جامعه را تشکیل می دهد. در جوامع اسلامی مناسک و مراسم دینی، از اهمیت ویژه ای برخوردار هستند. انواع مناسک دینی در حقیقت، منعکس کننده رابطه عملی و کنشگرانه دینداری مسلمانان با اصول، تاریخ و هویت دینی است.
رسانه در جهان معاصر، مهمترین و بزرگترین عامل ارتباطات به ویژه در انعکاس تجربه انسانی در زمینه های مختلف از جمله کنش های مربوط به مراسم و مناسک دینی است. در این زمینه، رسانه نه تنها منعکس کننده مناسک مزبور، بلکه عاملی اساسی در گفتمان سازی آنها در سطح جهانی است.
گفتمان مناسک دینی، اگر چه در سطح واقعی با سطح رسانه ای و بخصوص در فضای مجازی می توانند تفاوت هایی از منظر تجربه زیسته، نوع ارتباط، هویت سازی و تعمیق دینداری داشته باشد، اما رسانه ای شدن این مناسک نیز می تواند در جهت گسترش این تجربه و ارائه تصویری از آنها به زبان هنری-رسانه ای تاثیرگذار باشد.
مفاهیم مهم این پژوهش و نیز برخی از دیدگاه های نظری در حوزه رابطه دین و رسانه و مناسک رسانه ای به عنوان چارچوب نظری مطرح شده اند.
چارچوب روشی اصلی این تحقیق، بکارگیری روش فراتحلیل برای کشف رویکردها و دیدگاه های مختلف در رابطه با تعامل دین و رسانه و مناسک رسانه ای است. به همین دلیل بیشترین مقالات علمی در این زمینه مورد فراتحلیل قرار گرفته اند. علاوه بر فراتحلیل برای طبقه بندی دیدگاه های مختلف از روش تحلیل مضمون نیز استفاده شده است. نتایج نشان دهنده دیدگاه تضاد و تعامل دین و رسانه در مناسک رسانه ای است که بیانگر عدم توافق دیدگاه های مختلف در این زمینه است. علیرغم این تفاوت اساسی در دیدگاه ها، وضعیت غالب بکارگیری مناسک رسانه ای با توجه به ارزیابی و بازنگری مداوم در امر بهینه سازی آنها می باشد. این دیدگاه بر این اساس است که مهمترین نقش مناسک دینی، تبدیل امر فردی به امر اجتماعی و ایجاد همبستگی اجتماعی و اقتدار اخلاقی است.
واژگان کلیدی: رسانه، مناسک رسانه ای، فراتحلیل، تحلیل مضمون، ایران
[1] . استاد دانشگاه امام صادق (ع) drhbashir100@gmail.com
لینک فایل مقاله:
بشیر-مقاله گفتمان های رسانه و مناسک دینی
