درسهایی در تحلیل گفتمان؛ دیدگاه استادان ایرانی (9)
9- تعریف گفتمان از دیدگاه دکتر محمدرضا تاجیک
معرفی
«محمدرضا تاجیک (متولد ۱۳۳۷ در تهران) استاد دانشگاه، نویسنده، مترجم و فعال سیاسی اصلاحطلب است. او دکترای «تحلیل گفتمان در سیاست» را از دانشگاه اسکس انگلستان دریافت کرده و از سال ۱۳۷۴ در دانشگاه شهید بهشتی و دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران تدریس میکند.
محمدرضا تاجیک در دوران ریاستجمهوری سید محمد خاتمی (۱۳۷۶ تا ۱۳۸۴) مشاور رئیسجمهور و رئیس « مرکز بررسیهای استراتژیک ریاست جمهوری » بود. او مولف بیش از سی جلد کتاب و ده ها مقاله است.» (ویکی پدیا)
تعریف گفتمان
- «یک گفتمان مجموعه ی نامتجانس و غیر متباین است.» (تاجیک، 1383: 24)
-«در متن و بطن این حرکت [گفتمانی] تجدید نظر طلبانه و شالوده شکنانه پسامارکسیستی، مقولهای به نام «گفتمان» نهفته است.» (تاجیک، 1383: 37)
-«ما این «کلیت» را که در درون خود هم عنصر زبانی و هم فرازبانی را شامل میشود، گفتمان مینامیم.» (تاجیک، 1383: 38)
-«مجموعه نظام مند روابط، دقیقا همان چیزی است که ما آن را گفتمان مینامیم.» (تاجیک، 1383: 39)
-«یک گفتمان چیزی است که چیز دیگر را تولید میکند، و نه چیزی که «در خود»، «از خود» و «برای خود» وجود یافته و میتواند به گونهای منفک و بریده از همه چیز مورد تحلیل واقع شود.» (تاجیک، 1383: 14)
– «همان گونه که هیچ گفتمان عمومیو سازوارهای وجود ندارد، و آن چه موجود است مجموعهای از گفتمان های متفاوت است که با یکدیگر یک تشکل گفتمانی را شکل دادهاند. هیچ گفتمان اجتماعی و سیاسی نمیتواند کاملاً عمومیو یگانه باشد.» (تاجیک، 1383: 24)
دالهای اساسی تعریف گفتمان از دیدگاه تاجیک
- مجموعه ی نامتجانس و غیر متباین
- تجدید نظر طلبانه و شالوده شکنانه پسامارکسیستی
- کلیتی که در درون خود هم عنصر زبانی و هم فرازبانی را شامل میشود.
- مجموعه نظام مند روابط
- گفتمان چیزی است که چیز دیگر را تولید میکند
- هیچ گفتمان اجتماعی و سیاسی نمیتواند کاملاً عمومیو یگانه
منبع
تاجیک، محمدرضا (1383). گفتمان، پادگفتمان و سیاست، چاپ اول، تهران: مؤسسه تحقیقات و توسعۀ علوم انسانی.
