با قلم بجنگید

شعری از آیزاک ویلیامز واکوپ، روشنفکر چندبعدی آفریقای جنوبی

آیزاک ویلیامز واکوپ (Isaac Williams Wauchope) یکی از روشنفکران برجسته و چندبعدی آفریقای جنوبی بود که زندگی خود را وقف ارتقای فرهنگ، آموزش و دفاع از حقوق سیاسی مردم بومی کرد. او باور داشت که آگاهی، آموزش و نوشتن، قدرتمندترین ابزارهای مبارزه با بی‌عدالتی هستند.

زندگینامه کوتاه

آیزاک ویلیامز واکوپ (۱۸۵۲–۱۹۱۷) در کیپ شرقی آفریقای جنوبی متولد شد و در محیطی پرورش یافت که آمیزه‌ای از ارزش‌های مسیحی و سنت‌های آفریقایی بود.

او به‌عنوان معلم، کشیش، روزنامه‌نگار و شاعر فعالیت می‌کرد و از جایگاه اجتماعی خود برای نقد نابرابری‌های نظام استعماری بهره می‌برد. واکوپ از چهره‌های تأثیرگذار در سازمان‌دهی نهادهای آفریقایی و دفاع از حقوق مردم بومی در برابر سیاست‌های تبعیض‌آمیز بود.

او در طول زندگی خود با نگارش مقالات و اشعار تلاش کرد هویت، کرامت و فرهنگ آفریقایی را در برابر فشارهای استعمار حفظ کند.

مرگ او نیز با یکی از تلخ‌ترین رویدادهای تاریخ آفریقای جنوبی گره خورده است؛ او در سال ۱۹۱۷ همراه با سربازان آفریقایی اعزامی، در فاجعه غرق شدن کشتی اس‌اس مندی (SS Mendi) جان باخت؛ جایی که به‌عنوان رهبر دینی و معنوی، تا واپسین لحظات به هم‌رزمان خود روحیه می‌بخشید.

نقش و مشارکت‌های او در مبارزه با تبعیض نژادی

اگرچه نظام رسمی آپارتاید دهه‌ها پس از درگذشت واکوپ شکل گرفت، اما فعالیت‌های او از مهم‌ترین تلاش‌های اولیه علیه استعمار و سیاست‌های تبعیض نژادی به شمار می‌رود.

روشنفکری و قلم

واکوپ نویسنده‌ای پرکار بود و مقالات متعددی در نشریات آن زمان، از جمله Imvo Zabantsundu، منتشر کرد. او در این نوشته‌ها از حقوق مردم بومی دفاع می‌کرد و به تحلیل مسائل اجتماعی و سیاسی می‌پرداخت.

شعر و ادبیات

او از نخستین شاعران آفریقایی بود که زبان و فرهنگ بومی را در قالب ادبیات مدرن به کار گرفت و از شعر به‌عنوان ابزاری برای بیان آرمان‌ها، هویت و خواسته‌های مردم خود بهره برد.

رهبری مذهبی

واکوپ به‌عنوان کشیش کلیسای کنگره‌گرا، نقش مهمی در هدایت معنوی جامعه خود داشت و همواره بر این باور بود که آموزش و ایمان، دو ابزار اصلی آزادی و پیشرفت هستند.

فعالیت سیاسی

او در جنبش‌های سیاسی اولیه آفریقای جنوبی مشارکت داشت و تلاش می‌کرد صدای مردم آفریقا را به گوش حاکمان استعماری برساند.

میراث «اس‌اس مندی»

نقش واکوپ در کشتی SS Mendi به بخشی از حافظه تاریخی مردم آفریقای جنوبی تبدیل شده است. روایت‌های تاریخی از سخنان الهام‌بخش او برای سربازان، وی را به نمادی از شجاعت، اتحاد و کرامت انسانی در واپسین لحظات زندگی بدل کرده است.

میراث ادبی

بخش مهمی از آثار واکوپ سال‌ها پس از مرگش در مجموعه‌ای با عنوان Isaac Williams Wauchope: Selected Writings 1874–1916 گردآوری و به زبان انگلیسی منتشر شد تا نسل‌های جدید با اندیشه‌ها و آثار یکی از پیشگامان ادبیات و اندیشه آفریقایی آشنا شوند.

مشهورترین شعر: «با قلم بجنگید»

(Zemk’inkomo Magwalandini)

این شعر که در سال ۱۸۸۲ سروده شد، از تأثیرگذارترین اشعار سیاسی تاریخ آفریقای جنوبی به شمار می‌رود.

واکوپ در این شعر به مردم خود هشدار می‌دهد که دوران مبارزه با نیزه و تفنگ به پایان رسیده است و اکنون باید با قلم، آموزش، آگاهی و سیاست از حقوق خود دفاع کنند.

درباره این ترجمه

زمانی که در آفریقای جنوبی زندگی می‌کردم، تعدادی از اشعار شاعران این کشور را به فارسی ترجمه کردم که برخی از آن‌ها همان زمان در روزنامه اطلاعات منتشر شدند.

ترجمه شعر حاضر نیز در همان دوره انجام شده بود و اکنون برای نخستین بار در اینجا منتشر می‌شود.

حسن بشیر

با قلم بجنگید

گاوهای تو را گرفتند

برو و آنها را نجات ده

و تفنگت را رها کن

و قلم به دست گیر

و جوهری و کاغذی

اینها سپر توست

حقوق تو از دست می‌رود

پس قلم به دست گیر

و پر از جوهر کن

بر صندلی بنشین

و با قلمت شلیک کن

توضیحی درباره یکی از استعاره‌های شعر

استعاره «گاو» در فرهنگ مردم خوسا (Xhosa)

در فرهنگ مردم خوسا، گاو تنها یک حیوان نیست؛ بلکه نماد ثروت، استقلال، هویت اجتماعی، پیوند با نیاکان و مالکیت سرزمین است.

بنابراین، هنگامی که واکوپ می‌گوید:

«گاوهای تو را گرفتند»

منظور او صرفاً ربوده شدن دام‌ها نیست، بلکه اشاره‌ای استعاری به این واقعیت دارد که هویت، سرزمین، استقلال و کرامت مردم آفریقا در حال غارت شدن است.

از همین رو، شاعر مردم خود را فرامی‌خواند که به جای اتکا به جنگ مسلحانه، با قلم، آموزش، آگاهی و مشارکت سیاسی از حقوق و آینده خود دفاع کنند.