درسهایی در تحلیل گفتمان (5)
5-تعریف گفتمان از دیدگاه جیمز پل جی (James Paul Gee)
«گفتمان راههایی از بهکارگیری زبان، عمل، ارزشها و هویتهاست که به افراد اجازه میدهد بهعنوان نوع خاصی از انسان شناخته شوند.»
توضیح:
• از دیدگاه جیمز پل جی (James Paul Gee) بسیار فراتر از معنای رایج آن یعنی “دیالوگ” یا “مکالمه” است.
• جی تمایز کلیدی بین discourse در مقابل Discourse قائل است.
• گفتمان با “د” کوچک (discourse با “little d”): این سطح از گفتمان به معنای ساده و سنتی کلمه است و به “زبان-در-استفاده” (language-in-use) اشاره دارد. به عبارت دیگر: یعنی مجموعهای از جملات گفتاری یا نوشتاری که برای برقراری ارتباط به کار میروند. این سطح از گفتمان صرفاً به جنبههای زبانی میپردازد .
• گفتمان با “د” بزرگ (Discourse با “big D”): این مفهوم اصلی و ابتکاری در نظریه جی است. از نظر او، Discourse روشهای متمایزی از “بودن، انجام دادن، صحبت کردن، و باور داشتن” در جهان است. به عبارت دیگر، Discourse ترکیبی است از:
• زبان (همان discourse با د کوچک)
• کنشها و تعاملات (Actions/Interactions)
• ارزشها و باورها (Values/Beliefs)
• احساسات (Feelings)
• پوشش و ظاهر (Clothes/Body language)
• حالات چهره و نگاهها (Gestures/Glances)
• ابزارها و فناوریها (Tools/Technologies)
توجه:
جی معتقد است، یک Discourse (با D بزرگ) نوعی “بسته هویتی” (identity kit) است. هر فرد برای ایفای نقش خود در موقعیتهای اجتماعی مختلف (مثلاً یک استاد دانشگاه، یک بازیکن فوتبال، یک عضو یک خانواده) از یک Discourse خاص استفاده میکند که شامل همه عناصر فوق میشود .
جمع بندی:
بنابراین، Gee بین دو نوع از گفتمان تمایز قائل است:
– discourse (d کوچک): زبان در استفاده
– Discourse (D بزرگ): زبان + هویت + کنش اجتماعی
تمایز قائل میشود.
– جیمز پل جی، معتقد است گفتمان (Discourse) صرفاً یک پدیده زبانی نیست، بلکه یک عملکرد اجتماعی و هویتی است.
– ما از طریق Discourses مختلف، خود را به عنوان “نوع خاصی از آدم” در بافتهای اجتماعی متفاوت به دیگران میشناسانیم و توسط آنها بازشناسی میشویم.
– درک این مفهوم به ما کمک میکند تا ببینیم چگونه زبان، در تعامل با سایر عناصر غیرزبانی، هویتها، روابط و نهادهای اجتماعی را میسازد و بازتولید میکند.
منبع
Gee, J. P. (2014). An introduction to discourse analysis: Theory and method (4th ed.). Routledge
